شمال
نمایش موقعیت من
عبدالقادر مراغهای، که نام کامل او کمالالدین ابوالفضل عبدالقادر بن غیبی الحافظ مراغی است، یکی از برجستهترین موسیقیدانان، نظریهپردازان موسیقی و آهنگسازان ایران در نیمه دوم قرن هشتم و آغاز قرن نهم هجری است. او را «معلم ثانی» (پس از فارابی) و گاه «معلم ثالث» موسیقی شرق لقب دادهاند. عبدالقادر در سال ۷۶۸ هجری قمری در شهر مراغه دیده به جهان گشود. پدرش «غیبی» از فضلا و موسیقیدانان قرن هشتم بود و در تربیت او بسیار کوشید. او در ۸ سالگی حافظ کل قرآن شد و در ۱۰ سالگی بر صرف و نحو، معانی و بیان مسلط گشت. زندگی حرفهای او را میتوان به دو مرحله تقسیم کرد: · مرحله عمل و آهنگسازی: در آغاز جوانی جذب دربار آل جلایر در تبریز شد. پس از حمله تیمور به بغداد رفت و سپس به سمرقند فرستاده شد و تا سال ۷۹۵ ق در آنجا ماند. در این دوره بیشتر به عنوان آهنگساز و خوانندهای چیرهدست شناخته میشد. · مرحله نظریهپردازی: پس از مرگ تیمور به هرات رفت و جذب دربار پسران تیمور (شاهرخ) شد. او تا آخر عمر در همان شهر ماند و عمده آثار نظری خود را در این دوره تألیف کرد. عبدالقادر مراغهای برجستهترین نظریهپرداز مکتب منتظمیه و در گسترش شاخه فارسیزبان این مکتب جایگاه ویژهای دارد. او دنبالهرو صفیالدین ارموی بود و کتاب «شرح ادوار» را به عنوان شرحی بر کتاب «ادوار» او نوشت. برخی پژوهشگران او را آخرین نظریهپرداز موسیقی کلاسیک ایران میدانند که پس از او اطلاعات دقیق و موثقی درباره مطالب موسیقیایی در دست است. مهمترین آثار او که همگی به زبان فارسی نگاشته شدهاند، عبارتند از: · مقاصد الالحان: مهمترین اثر او که در آن نام تصنیفها و آهنگهای خود را ذکر کرده است. · جامع الالحان: اولین نمونه نتنویسی جامع ایرانی که برای فرزندش نگاشته و در آن به بخش تصنیف اشاره کرده است. · کنز الالحان: کتابی که تعدادی از آثار و قطعات خود را در آن آورده، اما متأسفانه مفقود شده است. · شرح ادوار: شرحی بر کتاب «ادوار» صفیالدین ارموی درباره ایقاع و ریتم. آثار او دربردارنده مسائلی همچون نظامهای مدال و ریتم، ثبت و نغمهنگاری آهنگها و معرفی سازها است. · ثبت در یونسکو: نام عبدالقادر مراغهای در فهرست مشاهیر یونسکو ثبت شده است. · نخستین ردیفنویس: او را نخستین ردیفنویس موسیقی ایران میدانند. · تندیس و بزرگداشت: تندیسی ۸ متری از او در میدانی به نامش در مراغه نصب شده است. · بازسازی آثار: گروهی به سرپرستی محمدرضا درویشی و با صدای همایون شجریان، برخی از آهنگها و تصنیفهای او را با آلبوم «شوقنامه» دوباره نوازی کردهاند. عبدالقادر در ساخت تصنیف استاد بود و دورهای ایقاعی ابداعی جدیدی مانند ضرب الفتح، شاهی، قُمریه و ضرب الجدید را به نظام ریتمیک موسیقی افزود. او همچنین دو وتر دیگر تحت عنوان «مستزاد» به ساز عود اضافه کرد و آن را «هود اکمل» نامید. عبدالقادر مراغهای در سال ۸۳۸ هجری قمری در شهر هرات به دلیل ابتلا به بیماری طاعون چشم از جهان فروبست.
مجسمه عبدالقادر مراغه ای (بنای یادبود) در محله کوی شهید عطایی مراغه و میدان عبدالقادر مراغه ای واقع شده است. و از نظر موقعیت جغرافیایی در نزدیکی مراکز مهمی مانند شهربازی یادگاران و رودخانه صوفی چای و همچنین کبابی رهگذر، رستوران برلیان، پیتزا برلین، کوی سازمانی تحقیقات کشاورزی دیم کشور و مجتمع مسکونی کشت دیم قرار گرفته است.