مسجد جامع مرند با عمری 920 ساله از ابنیه اوایل سده هشتم هجری است. محراب این مسجد که در سال 731 هجری مطابق با 1331 میلادی، به امر سلطان ابوسعید بهادر خان ایلخانی بدست یک استاد گچبر و صنعتگر تبریزی ساخته شده در 15 دیماه 1310 این بنا درسمت شرقی شهر درپشت ساختمان فرمانداری مرند واقع گردیده و در ورودی آن، درکوشه شمالی دیوار شرقی است. ساختمان مسجد به صورت مستطیلی فاقد صحن و سر در است و از بنای اولیه آن، جز محراب تاریخی، چیز زیادی برجای نمانده است طبق کتیبه محراب مسجد، این بنا در سال ۷۳۱ هجری در زمان سلطنت ابو سعید بهادرخان، ازمحل خیرات مردم مرند جزیه ای که در آن زمان از غیر مسلمان میگرفتند، به تولیت حسین بن محمود بن تاج خواجه ساخته شده است. امروزه کف مسجد به اندازه سه پله(۸۰ سانتی متر) ازسطح کوچه مجاور پایین تراست و دالانی به طول ۱۲ متر با سه طاق گنبدی، ورودی را به شبستان ها مربوط می سازد. در سمت چپ این دالان، شبستان جنوبی با گنبدی کم خیز واقع شده که برفراز آن، کتیبهای ازسنگ باعبارت ذیل نصب شده است: "امر بتجدید هذه العمارة الهبد الفقیر خواجه حسین بن سیف الدین محمود بن تاج خواجه فی اواخر شوال سنه اربعین وسبعمائه ". چنین به نظر می رسد که درسال ۷۴۰، این مسجد درحالی که بیش از ۹ سال ازعمر آن نمی گذشته، توسط تاج خواجه مرمت اساسی شده است. فضای اصلی مجموعه با شش گنبد و پایههای قطور مسقف شده است. دونالد ویلبر، درخصوص بنای این مسجد می نویسد: "اول، اتاق گنبد مربع شکل با سردر در سه سمت در دوره سلجوقیان ساخته شده است. در دوره مغول، این اتاق تعمیر و تزیین گردید و بعدا یک سری دهنههای طاقدار در سمت شمال و مشرق و مغرب اتاق گنبد ساخته شده، در ازمنه اخیر، دیوارهای ساختمان به سمت مشرق بسط داده شد و یک نمازخانه مستطیلی به بنا اضافه گردید. درگوشه شمال غربی ساختمان، پایه هشت گوش مناره قرار دارد که ممکن است همزمان با اتاق گنبد باشد. درطی قرون متمادی، گنبد روی اتاق فروریخته است. " محراب مسجد به عرض ۷۵/۲ و ارتفاع ۶ متر، در قسمت جنوبی شبستان واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط کوفی و گچبری های زیبا و بدیع است. گنبد بالای این قسمت به کلی فرو ریخته و بعداً با تیر پوشیده شده است. در پا طاق این گنبد، آثار حاشیه ای گچبری شامل آیات قرآنی دیده می شود که قسمت عمده آن ریخته و درتعمیرات بعدی، با وضع نامناسبی ترمیم شده است. کتیبه تاریخی محراب، درقسمت قوس بزرگ بالای آن به شرح ذیل خوانده می شود:"جدد من فواضل الانعام السلطان الاعظم مالک رقاب ألامم ابو سعید بهادرخان خلدالله ملکه فی احدی وثلثین و سبعماة هجری ۷۳۱". و در فاصله دو ستون تزیینی و گچبری کنار محراب، نام سازنده محراب به خط رقاع نوشته شده است:" عمل عبدالفقیر نظام بند گیر تبریزی". در داخل هلال و دریایین دو کتیبه فوق، کتیبه گچبری دیگری به خط رقاع بدین مضمون به چشم می خورد: "وقف من مال خیرته مدینه مرند علی مصالح هذالمسجد الجامع و شرط التولیه العبد الضعیف حسین ابن محمود ابن تاج خواجه". در دو کنار و قسمت بالای محراب نیز آیات قرآنی نوشته شده که قسمت عمده آن ازاول و آخر ریخته است. این بنا به شماره ۱۳۹ به ثبت تاریخی رسیده است.
از قدیمی ترین مسجد ها هستش و دارای چند بخش متفاوت و سالن های متفاوت و دارای محراب هزار ساله.
مسجد جامع یکی از مکانهای تاریخی و مقدس شهر مرند است که در پشت عمارت جدید فرمانداری این شهر قرار گرفته است. نمای بیرونی این مسجد از آجر ساخته شده است و دارای درب قهوهای رنگ است. کف مسجد به اندازه هشتاد سانتیمتر پایینتر از کوچه قرار گرفته و برای ورود به محوطه آن باید از سه پله عبور نمایید. این بنای باشکوه دارای یک درگاه ورودی به طول ۱۲ متر با سه طاق گنبدی بزرگ است که قسمت ورودی مسجد را به شبستان متصل میکند. در محوطه داخلی این مسجد شش گنبد آجری قرار گرفته و محراب نیز در قسمت جنوب مسجد واقع شده است. در اطراف محراب این مسجد آیات قرانی به خط کوفی به زیبایی هر چه تمام گچبری شده است. قدمت مسجد جامع مرند به دوره ایلخانیان و زمان سلطنت ابوسعید بهادر خان برمیگردد و هم اکنون نیز جزء آثار ملی ایران محسوب میشود.
مسجد جامع مرند بنایی تاریخی و ارزشمند است که ماجراهای زیادی در دل خود دارد. با توجه به بررسیهای صورت گرفته، این مسجد در طول زمان کاربریهای زیادی داشته است؛ در روزگار ساسانی آتشکدهای معروف بهشمار میرفت، با سکونت ارامنه در این منطقه به کلیسا تبدیل شد و پس از پیروزى اعراب بر بابک در قرن سوم هجرى و همزمان با اسلام آوردن مردم آذربایجان، به شکل مسجد درآمد. امروزه کف مسجد به اندازه سه پله از سطح کوچه مجاور پایینتر است و دالانی به طول ۱۲ متر با سه طاق گنبدی، ورودی را به شبستانها مربوط میسازد. در سمت چپ این دالان، شبستان جنوبی با گنبدی کمخیز واقع شده است. این اثر تاریخی بهعنوان یکی از جاهای دیدنی مرند در استان آذربایجان شرقی، در ۱۵ دی ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
مسجد جامع مرند در مرکز شهر مرند واقع شده که مطابق کتیبه محراب مسجد، این بنا در سال ۷۳۱ هجری قمری در زمان سلطنت ابوسعید بهادرخان ساخته شده است. محراب در قسمت جنوبی مسجد واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط کوفی و گچبریهای بدیع میباشد امروزه کف مسجد به اندازه سه پله از سطح کوچه مجاور پایین تر است و دالانی به طول ۱۲ متر با سه طاق گنبدی، ورودی را به شباستان ها مربوط میسازد. در سمت چپ این دالان، شبستان جنوبی با گنبدی کم خیز واقع شده است بنا به بررسیهای انجام شده این بنا در مرکز شهر واقع شده این مسجد ظاهراً در آغاز یکی از آتشکدههای دورهٔ ساسانی بود که بعدها با سکونت ارامنه در این منطقه به کلیسا تبدیل شد، پس از پیروزی اعراب بر بابک در قرن سوم هجری و همزمان با اسلام آوردن مردم آذربایجان به مسجد تبدیل شدهاست. طبق کتیبه-ی محراب این مسجد در اوایل سدهٔ هشتم یعنی در سال ۷۳۱ هـ ق در زمان سلطنت ابوسعید بهادرخان و به دستور او ساخته شد این مسجد نه صحن دارد و نه سردر، چون در اصل کلیسا بود و در زمان مغول به مسجد تبدیل شدهاست. در سال ۷۰۴، این مسجد در حالی که بیش از ۹ سال از عمر آن نمیگذشته توسط تاج خواجه مورد مرمت قرار گرفتهاست. محوطه اصلی مسجد یا سقفی مشتمل بر شش گنبد فضاهای اصلی مسجد را تشکیل میدهد. محراب به عرض ۷۵/۲ و ارتفاع ۶ متر در قسمت جنوب مسجد واقع شده و مزین به آیات قرآنی به خط کوفی و گچ بریهای زیبا و بدیع میباشد. از جمله آثار مشهود در محیط داخلی گنبد اصلی مسجد که مبین قدمت بیش از ۱۵۰۰ساله بنا میباشد وچود صلیب شکستههای متعدد میباشد که با فواصل مشخص و منظم به صورت برجسته نگاری خودنمائی میکند لذا جا دارد موضوع قدمت بنا و ابنیههای احتمالی موجود در داخل ساختمان و محوطه تاریخی آن مورد مطالعه و کنکاش علمی قرار گیرد
از قدیمی ترین مسجدها که ثبت آثار ملی هم شده
مسجد جامع مرند یکی از مساجد تاریخی و توریستی این شهره و بافت بسیار زیبایی داره و بسیارعالیه
مسجد جامع مرند در مرند و خیابان شهید رجایی واقع شده است. و از نظر موقعیت جغرافیایی در نزدیکی مراکز مهمی مانند موزه شهرداری مرند و بازار رضا و همچنین فروشگاه افق کوروش، شرکت برنامه نویسی الکترونیک سیستم نوران، ساندویچ رضا، بازار موبایل الماس و آبمیوه و بستنی کیانی قرار گرفته است. همچنین با توجه به نظراتی که کاربران در اپلیکیشن نشان به این مکان دادهاند میتوان گفت این مکان یکی از مسجدهای خوب این منطقه میباشد.