شمال
نمایش موقعیت من
شبانهروزی
شبانهروزی
تا ۵۰ سال پیش در فارس ، سه حوض ماهی در شیراز ، فسا و زرقان وجود داشت اما با خشک شدن حوض ماهی فسا اکنون دو حوض دایر است . مراسمی که برای این دو حوض ماهی وجود دارد، تقریباً مشابه است . از زیر کوه سعدی ، چشمه ای بیرون می آید که چند چاه برای استفاده از آن در خانه های بالادست آرامگاه حفر شده است . حوض ماهی آرامگاه سعدی ، هم سطح زمین و مظهر قنات و چشمه است . تردیدی وجود ندارد که پیش از زمان سعدی و حتی در ایران باستان ، این آب جریان داشت و مقدس بود . به همین دلیل سعدی برای این آب اهمیت قایل بود . براساس نوشته «ابن بطوطه» که دوبار در سال های ۷۲۵ و ۷۴۸ هـ.ق، (بار اول حدود ۳۰ سال پس از درگذشت سعدی) به شیراز آمده بود ، سعدی این حوض هشت ضلعی را ساخته است . مراسم و باورهای مردم شیراز و اطراف ، تا سال ۱۳۲۷ شمسی که سال تخریب آرامگاه سعدی برای تجدید بنای آن است ، بسیار جدی و اجرای آنها بسیار ضروری بود . تا آن زمان هر سال حدود ده هزار نفر در چهلمین روز پس از عید نوروز در محوطه جلوی آرامگاه سعدی جمع می شدند و آش نذری که در فارس اصطلاحاً «دیگ جوش» نامیده می شود ، می پختند و از بامداد تا شب شادی می کردند و بر این باور بودند که یک ماهی قرمز که یک حلقه طلایی در بینی دارد ، در آب بالا می پرد و می رود . ماهی های این آب مقدس است و هیچ کس حق صید آنها را ندارد . امروزه هنوز مردم کوی سعدی بر این باورند و در حوض ماهی سکه می اندازند تا آرزوهایشان برآورده شود ، ولی آداب و مناسکی در این زمینه وجود ندارد . در زرقان چنین مراسمی هنوز ادامه دارد . پس از ساخت آرامگاه سعدی ، از آب تنی در این حوض برای برآورد نیاز جلوگیری شد و دیگر کسی در محوطه حوض ماهی به آب دسترسی ندارد . اما حدود ۱۵۰ متر بعد از آرامگاه ، در کوچه ای که اصطلاحاً کوچه حمام سعدی می نامند ، مردم برای باورها و مناسک خود از آب چشمه یا قنات سعدی استفاده می کنند . مردم شیراز و اطراف ، باورهایی خاص نسبت به حوض ماهی دارند و عده ای برآنند صاحب این آب ، حضرت امام حسن(ع) است. گروهی دیگر معتقدند اگر دختر یا پسری دست و روی خود را با این آب بشوید ، بخت او باز می شود و به خانه بخت می رود . در گذشته با جام «چهل کلید» روی سر خود آب می ریختند . آب تنی در دوره ی پیش از ساخت ساختمان جدید آرامگاه ، در روز چهارشنبه سوری انجام می شد .
سکه های کف حوض چی میشدن،؟؟؟
خالی از ماهی
آداب و رسوم مربوط به حوض ماهی و قنات سعدی گواهی زنده بر این ادعاست، این قنات حتی در مهرومومهای کمآبی نیز آب دارد، مردم، آب این چشمه را برای تبرک، برکت و زدودن زشتیها و پلیدیها به سر و روی خود میزنند، ماهیهای این حوض را مقدس دانسته و از آن برای شفابخشی و سلامتی استفاده میکنند. در این مقاله به آدابورسوم رایج در این منطقه پرداختهشده است. نقش آب بهعنوان منشأ حیات و تأثیرگذار در ایجاد نظم طبیعت و ظهور تمدن غیرقابلانکار است، ارتباط محیط طبیعی و آبوهوای یک سرزمین در شکلگیری فرهنگ و آدابورسوم آن سرزمین تأثیرگذار است. آب نزد مردم همواره جایگاهی والا و خاص دارد. هرودت تاریخنگار یونانی مینویسد: «ایرانیان در هیچ رودخانهای ادرار نمیکنند، آب دهان نمیاندازند و حتی دستهایشان را نمیشویند و دست شستن دیگران را هم نمیپذیرند و به آب احترام میگذارند» خاستگاه تقدس آب در ایران به فرهنگ پیش از اسلام برمیگردد که نمادهای آن را میتوان در اوستا که به ستایش از ایزد بانوی آب میپردازد مشاهده کرد. با ورود اسلام، قداست آب را در باورهای مردم به آب و آیینهای مذهبی میتوان یاف، مانند اینکه آب مهریه حضرت زهرا (س) است. یا آب نطلبیده مراد است و یا ریختن ظرف آب نشانه روشنی و روشنایی است. در این مقاله به جایگاه آب در فرهنگ مردم شیراز با تأکید بر حوض ماهی که در بین مردم مقدس است پرداختهشده است. اهمیت و قداست آب در حوض ماهی مکانهای مقدسی که در سرزمین ایران وجود دارند روزگاری در کنار چشمهها، کوهها و دشتها بودهاند در باور مردم اینگونه چشمهها به امامزادگان یا امامان مربوط میشوند. از جمله این مکانها که در آن نشانهای از این قداست دیده میشود آرامگاه سعدی شیرازی است که حوض ماهی موجود در آن مکان تجلی آب و اعتقاد به این عنصر طبیعی و مناسک خاصی دارد. سرچشمه این حوض قنات سعدی است و علتهای شکلگیری قریه سعدی وجود همین قنات است که در قدیم به قنات فهندژ معروف بوده است. به گفته اهالی این منطقه، سرچشمه قنات از رشتهکوههای بمو است. آب این قنات پس از گذشتن از جاده خرامه به سمت آرامگاه سعدی و حوض ماهی در جریان است که وارد محوطه جوی سعدی میشود و پس از باغ دلگشا، باغ طاووسیه را آبیاری میکند. در گذشته که آب قنات فراوان بوده سه آسیاب را به حرکت درمیآور، به عقیده اهالی این منطقه این آب شفابخش و مقدس است و طی ۴۰۰ سال گذشته ۳۰ سیاح در توصیف حوض ماهی مطلب نوشتهاند.
آب خیلی کم داشت
حوض ماهی در محله نیستان - سعدی شیراز و شیراز، گلشن شیرازی، بلوار بوستان، سعدیه واقع شده است. این یکی از دو آبنما در محله نیستان - سعدی شیراز میباشد و از نظر موقعیت جغرافیایی در نزدیکی بازارچه سوغات و محصولات فرهنگی و همچنین آرامگاه سعدی، حوضخانه آرامگاه سعدی، ورودی آرامگاه سعدی، آموزشگاه رانندگی هخامنش و بستنی سنتی و پالوده سنتی کافه سروناز قرار گرفته است.